Gizli qulp (profil qulp), bas-aç, yoxsa adi qulp?

«Qulpsuz mebel» deyəndə adətən hamar, üstündə qabarıq detal olmayan fasad nəzərdə tutulur. Birinci yol gizli qulpdur (bəziləri «gizli kulp» yazır): fasadın kənarına bərkidilən nazik profil. Qarşıdan baxanda yalnız kənar boyunca incə xətt görünür, amma bu, yenə də qulpdur və onu barmaqla tutub çəkirsiniz.

İkinci yol bas-açdır. Burada fasadda doğrudan da heç nə olmur: qapağa basırsınız, içəridəki mexanizm onu irəli itələyir. Sözün dəqiq mənasında qulpsuz olan yalnız bu variantdır.

Üçüncü yol üzdən bərkidilən adi qulpdur. O, hamar görünüş vermir, amma tutuşu rahatdır. Seçim zövqlə bitmir: hər variant fasadın arxasında fərqli furnitura tələb edir — bas-aç üçün başqa petlə və ray, profil qulp üçün isə fasadın kənarında yer lazımdır. Ona görə qərar fasadlar sifariş olunmazdan əvvəl verilməlidir.

Profil qulp fasadın üst, alt və ya yan kənarına keçirilən metal profildir. Profilin bir qanadı kənarın üstündə durur və barmaq üçün çıxıntı yaradır, o biri hissəsi fasadın arxa üzünə oturur. Adətən arxadan şurupla bərkidilir, ona görə üzdə deşik qalmır. Şurupun uzunluğu fasadın qalınlığından qısa olmalıdır, yoxsa ucu üzdən çıxar.

Kataloqda iki model var və hər ikisi 150, 200, 300, 500, 800 mm və 1 m uzunluqda satılır: materialı alüminium kimi göstərilən qızılı rəngli gizli qulp və materialı metal kimi yazılan qara profil qulp. Almazdan əvvəl profilin hansı fasad qalınlığı üçün olduğunu — 16, yoxsa 18 mm — soruşun: profil kənara kip oturmalıdır.

Nəzərə alın ki, profil fasadın kənarından bir neçə millimetr çıxır. Alt dolabın üst kənarına qoyulanda dəzgahla fasad arasında, üst dolabın alt kənarına qoyulanda isə fasadın altında barmaq üçün boşluq qalmalıdır.

Bas-aç qapağın arxasında, korpusda duran yaylı itələyicidir. Qapağa basanda o, qapağı bir neçə santimetr irəli atır, sonra kənarından tutub açırsınız. Maqnitli bas-aç itələyicisinin ucundakı maqnit bağlı qapağı yerində saxlayır; gizli bas-aç isə korpus lövhəsinin kənarında deşilən yuvaya oturdulur və qapaq açıq olanda da az görünür.

Zəif tərəfləri bunlardır. Basmaq üçün qapaqla korpus arasında bir neçə millimetr boşluq qalmalıdır, yəni qapaq kip oturmur. Bas-aç yavaşladıcılı (vakuumlu) petlə ilə işləmir: ona vakuumsuz sadə petlə lazımdır, deməli qapaq səssiz bağlanmayacaq. Hər dəfə eyni yerə basıldığı üçün parlaq və tünd fasadda barmaq izi yığılır. Söykənəndə və ya dizlə toxunanda qapaq özü açıla bilər.

Siyirmədə ayrıca itələyici qoyulmur: funksiyanı ray özü yerinə yetirir, məsələn bas-aç mexanizmli gizli ray. Mexanizmin növləri və quraşdırılması bas-aç haqqında yazıda ətraflı verilib.

Üzdən bərkidilən qulpu yaş, yağlı və ya dolu əllə də tutmaq olur: bir barmağı keçirib çəkmək kifayətdir. Qulp fasadın arxasındakı furnituraya heç bir şərt qoymur: yavaşladıcılı petlə və ray onunla sərbəst işləyir, qapaq kip və səssiz bağlanır.

Xərc tərəfi də sadədir. Bir qulp bir fasada bərkidilir və siyirmə üçün xüsusi ray tələb etmir. Köhnələndə və ya zövq dəyişəndə eyni oxlararası ölçüdə başqa model alıb yerinə bağlayırsınız. Kataloqdakı qara mat 7222 modeli 128 və 160 mm oxlararası ölçüdədir; bu rəqəmin necə oxunduğunu dəstək ölçüləri haqqında yazıda izah etmişik.

Çatışmazlıqları görünüşlə bağlıdır: qulp fasadın üstündə durur və hamar səth alınmır. Dar mətbəxdə çıxıntılı qulp paltara və cibə ilişir, künc dolablarında isə qonşu qapağın tam açılmasına mane ola bilər.

Görünüşdə bas-aç birincidir: üzdə heç nə yoxdur. Profil qulp kənarda incə xətt verir, adi qulp isə fasadın bir hissəsinə çevrilir. Rahatlıqda sıra tərsinədir: adi qulp istənilən əllə işləyir, profil qulpu barmaq ucları ilə tutmaq lazımdır, bas-aç isə iki hərəkət tələb edir — basmaq və açmaq.

Təmizlikdə fərq çirkin harada yığılmasındadır. Adi qulpun ayaqlarının dibini silmək lazım gəlir. Üst kənara qoyulan profil qulpun novunda qırıntı və toz qalır. Bas-açda detal yoxdur, amma barmaq izini fasadın özündən silirsiniz. Qiymətdə qapaq üçün adi qulpla bas-aç itələyicisi bir-birinə yaxındır; fərqi siyirmələr yaradır, çünki orada bas-aç xüsusi ray deməkdir. Profil qulpda qiymət uzunluqla artır.

Nəticə belədir: görünüş hər şeydən vacibdirsə və qapağın səssiz bağlanmasından keçə bilirsinizsə — bas-aç; hamar xətt və normal tutuş istəyirsinizsə — profil qulp; mətbəx çox işlənirsə və xərc məhduddursa — adi qulp.

Bir mətbəxdə iki, hətta üç üsulu birləşdirmək normal haldır. Alt siyirmələrdə üst kənara qoyulan profil qulp yaxşı işləyir: əl təbii olaraq yuxarıdan gəlir və siyirməni bütün eni boyu istənilən yerdən tutmaq olur. Üst dolablarda profil alt kənara qoyulur, yaxud bas-aç işlədilir — orada qapağa söykənən olmur və təsadüfi açılma riski azdır.

Ağır və kip bağlanan qapılarda bas-aça güvənməyin. Quraşdırılan soyuducunun qapısını rezin kipləşdirici tutur və itələyicinin gücü onu açmağa çatmaya bilər; qabyuyan maşının qapısı da qüvvə ilə çəkilir. Belə yerlərə möhkəm, əlin tam tutduğu qulp məsləhətdir — məsələn, 1000 mm-ə qədər ölçüləri olan uzun 9095 modeli. Zibil qabı olan dolab və tez-tez açılan siyirmələr üçün də eyni məntiq keçərlidir: əl çirkli olanda fasada basmaqdansa qulpdan tutmaq daha təmizdir. Hündür penal qapaqlarında profil yan kənara qoyulur.

İki yanaşma var. Birincisi qısa parçadır: 150 və ya 200 mm-lik profil kənarın ortasına qoyulur və adi qulp kimi işləyir, sadəcə üzdə yox, kənarda durur. Bu, dar qapaqlar və hər fasadda eyni ölçü istəyənlər üçün əlverişlidir.

İkincisi fasadın demək olar ki, bütün eni boyunca gedən profildir. Burada uzunluğu mövcud ölçülərdən elə seçin ki, profil fasaddan qısa olsun və hər iki tərəfdə bərabər pay qalsın. 400 mm-lik fasada 300 mm-lik profil düşür və kənarlarda 50 mm qalır; 600 mm-liyə 500 mm, 900 mm-liyə 800 mm uyğundur. 1 m-lik profil daha enli siyirmələrə və ya hündür qapağın yan kənarına gedir. Profilin yerində kəsilib-kəsilmədiyini və ucluqlarının olub-olmadığını satıcıdan soruşun; cavab «yox»dursa, yalnız hazır uzunluqlarla hesablayın.

Bir sıradakı fasadların eni fərqlidirsə, hamısında eyni payı saxlamaq eyni uzunluqdan daha səliqəli görünür. Mövcud uzunluqlar kataloqda göstərilib.

Bütün növlərə ümumi baxış üçün: mebel aksesuarları bələdçisi.