Mebel petləsi növləri: düz, yarım və tam petlə fərqi

Korpus mebelində işlənən petlə gizli, dördoynaqlı petlədir: qapaq bağlı olanda çöldən heç bir metal hissə görünmür. Satışda ona petlə, petle, məntəşə, rusca isə «петля» deyirlər; hamısı eyni detaldır. Kataloqda belə gizli mebel petləsi düz, yarım və tam variantlarda verilir.

Petlə üç hissədən ibarətdir. Çanaq (bəzi ustalar fincan da deyir) qapağın arxa üzündə açılan 35 mm diametrli yuvaya oturur və şurupla bərkidilir. Qol çanağı korpusla birləşdirir; petlənin növünü məhz qolun əyrisi müəyyən edir. Altlıq (montaj plankası) korpusun yan divarına şurupla bağlanır, qol isə onun üzərinə bərkidilir. Bu ailənin adi açılma bucağı təxminən 105–110 dərəcədir, yəni qapaq düz bucaqdan bir qədər artıq açılır.

Düz petlə (rusca накладная, ingiliscə full overlay) bir qapağın bir yan divardan asıldığı və bağlananda həmin divarın kənarını demək olar ki, tam örtdüyü yerdə işlənir. 16–18 mm qalınlıqlı yan divarda qapaq kənarın təxminən 14–16 mm-ni örtür; qalan bir-iki millimetr qonşu qapağa və ya divara sürtünməmək üçün boş saxlanır. Adı qolun formasından gəlir: bu petlədə qol düzdür.

Ən çox işlənən növ budur. Mətbəx sırasının və qarderobun kənar yan divarları, təkqapaqlı tumba və asma dolablar, hər modulu ayrıca korpus kimi yığılan mətbəxlər düz petlə ilə qurulur. Bağlanma üsuluna görə iki seçim var: yaylı sadə petlə və qapağı səssiz bağlayan vakuumlu petlə. İkisinin fərqi vakuumlu və sadə petlə yazısında ayrıca izah olunub.

Yarım petlə (полунакладная, half overlay) iki qapağın eyni orta arakəsmənin kənarını bölüşdüyü yerdə lazımdır: biri onun sol yarısını, o biri sağ yarısını tutur. Hər qapaq arakəsmə kənarının təxminən yarısını, yəni 16–18 mm-lik lövhədə 7–9 mm-ni örtür, ortada isə iki qapaq arasında nazik ara qalır. Bunun üçün qol bir qədər əyilmiş olur; ustalar buna «yarım dəvə» deyir.

Tipik yerləri üç və dördqapaqlı qarderoblar, ümumi arakəsmə ilə yığılan asma dolab sıraları və uzun tumbalardır. Burada düz petlə qoyulsa, qapaq arakəsmənin bütün kənarını tutar və qonşu qapağa yer qalmaz. Tərsinə, kənar yan divara yarım petlə qoyulsa, divar kənarının yarısı açıq qalar və qapaq yerindən sürüşmüş kimi görünər. Ona görə bir şkafda adətən iki növ birlikdə işlənir.

Tam petlə (вкладная, inset) qapağın yan divarların arasına girdiyi və ön üzünün onların ön kənarı ilə bir səviyyədə dayandığı konstruksiya üçündür. Qapaq yan divarın kənarını heç örtmür, kənar tam açıq qalır. Buna görə ona iç petlə və ya daxili petlə də deyirlər.

Ad burada tez-tez çaşdırır. Ustaların dilində «tam» sözü «tam dəvə», yəni tam əyilmiş qol deməkdir, «tam örtmə» demək deyil. Qapağın yan divarı tam örtdüyü hal düz petlədir. Qayda belədir: qol nə qədər çox əyilibsə, qapaq bir o qədər içəridə oturur. Düz qol qapağı kənarın üstünə çıxarır, yarım dəvə onun yarısına qədər gətirir, tam dəvə isə korpusun içinə salır. Sifarişdə «tam» desəniz, sizə daxili petlə veriləcək; bunu yadda saxlamaq lazımdır.

Üçqapaqlı qarderobu götürək: iki kənar yan divar, iki arakəsmə. Sol və sağ qapaq kənar divarlardan asılır və onların kənarını tam örtür, deməli ikisinə düz petlə gedir. Orta qapaq arakəsmədən asılır; həmin kənarın o biri yarısına qonşu qapaq bağlanır, ona görə ortaya yarım petlə qoyulur. Mətbəxdə də eynidir: ayrı korpuslu modullarda hamısı düz, ümumi arakəsməli asma dolablarda arakəsmədən asılan qapaqlar yarım olur. Nişə və ya çərçivə içində oturan qapağa tam petlə lazımdır.

Köhnə petləni dəyişəndə iki şeyə baxın. Birincisi qolun əyrisidir: düz, azca əyilmiş, yoxsa güclü əyilmiş. İkincisi, bağlı qapağın yan divar kənarının neçə millimetrini örtdüyünü ölçün: təxminən 14–16 mm düz, 7–9 mm yarım, sıfır isə tam petlədir. Deşmə ölçüləri petlənin quraşdırılması yazısındadır.

Düz, yarım və tam bölgüsü qapağın korpusa necə oturduğunu göstərir. Bundan ayrı, petlənin necə bağlandığı və necə tənzimləndiyi də seçilir. Sadə petlə yaylıdır: qapağı son santimetrlərdə özünə çəkir və tıqqıltı ilə bağlayır. Vakuumlu petlənin içində hidravlik yavaşladıcı var, qapaq sonda yavaşlayır və səssiz oturur. 3D tənzimlənən vakuumlu petlə qapağı quraşdırandan sonra üç istiqamətdə düzləndirməyə imkan verir; o da düz, yarım və tam variantlarda satılır.

Şüşə qapaq adi petlə ilə asılmır: ona ayrıca şüşə petləsi lazımdır, o da eyni üç oturuş növündə olur. Şüşənin qalınlığına və bərkidilmə üsuluna uyğunluğunu almazdan əvvəl məhsulun üzərində yoxlayın. Künc dolablarında qapaq korpusa bucaq altında birləşir; bunun üçün olan bucaqlı petlələr künc dolabı petləsi yazısında izah olunub.

Petlələrin sayı qapağın hündürlüyünə və çəkisinə görə seçilir. Ustaların işlətdiyi təxmini qayda belədir: hündürlüyü təxminən 90 sm-ə qədər olan qapağa iki, 160 sm-ə qədər üç, 200 sm-ə qədər dörd, bundan hündür qarderob qapağına beş petlə qoyulur. Bu, norma deyil, təcrübədən gələn ölçüdür. MDF, güzgülü və ya şüşəli fasad laminat lövhədən ağırdır; belə qapağa bir petlə əlavə etmək məsləhətdir.

Az petlə qoyulan hündür qapaq zamanla sallanır, yuxarı küncü korpusdan aralanır, şuruplar isə lövhədən boşalır. Kənar petlələri qapağın yuxarı və aşağı kənarına yaxın, qalanlarını aralarında bərabər məsafədə yerləşdirin və altlıqların rəf, siyirmə ilə üst-üstə düşmədiyinə baxın. Növü və sayı müəyyən edəndən sonra kataloqda düz, yarım və tam variantları seçmək qalır.

Bütün növlərə ümumi baxış üçün: mebel aksesuarları bələdçisi.