Siyirmə rayı növləri: sadə, yavaşladıcılı, gizli, bas-aç

Ray siyirməni korpusa bağlayan və onun irəli-geri hərəkətini təmin edən metal mexanizmdir. Müştərilər ona siyirmə rayı, rels, siyirmə relsi, çəkməcə rayı, teleskop və ya teleskopik ray deyir, rusca «направляющие» adı işlənir. Hamısı eyni detalı bildirir; fərq növdədir, adda yox.

Teleskopik rayda bir-birinin içində sürüşən polad profillər var, aralarında isə kiçik polad şariklər diyirlənir. Buna görə ona şarikli ray da deyilir. Bir profil korpusun yan divarına, o biri siyirmənin yanına bərkidilir.

Hər siyirməyə iki ray gedir: biri sol, biri sağ tərəfə. Sifariş verəndə məhsulun cütlə (komplekt), yoxsa ədədlə hesablandığını məhsul səhifəsində yoxlayın və sayı ona görə yazın. Növlər aşağıda ardıcıllıqla izah olunur: sadə, yavaşladıcılı, bas-aç və gizli.

Sadə şarikli ray korpusun yan divarı ilə siyirmənin yanı arasına bağlanır. Addakı rəqəm profilin hündürlüyüdür. 35 mm-lik sadə ray ensizdir və yüngül, dayaz siyirmələr üçün götürülür; 200 mm-dən 450 mm-ə qədər uzunluqlarda var. 45 mm-lik sadə ray enlidir, üç hissəli teleskopik quruluşdadır və siyirməni sonuna qədər çölə çıxarır, içindəki hər şey görünür. Üzlüyü sinkdir, uzunluqları 200–500 mm-dir.

Hər ikisində yavaşladıcı yoxdur. Siyirməni itələyəndə o, sürətlə gedib korpusa dəyir, ona görə əllə axıra qədər yavaş bağlamaq lazımdır. Dolu, ağır siyirmədə bu zərbə hiss olunur və zamanla fasadın bərkidilməsini boşalda bilər. Sadə ray büdcəli mebeldə, emalatxana və anbar şkaflarında, az açılan siyirmələrdə yerindədir.

Yavaşladıcılı şarikli ray quruluşca sadə rayla eynidir: yenə yan divara bağlanır, yenə şariklər üzərində hərəkət edir. Fərq içindəki tormoz mexanizmindədir. Siyirmə bağlanmağa az qalmış mexanizm onu tutur, sürətini kəsir və özü yavaşca yerinə çəkir. Bərk itələnən siyirmə də çırpılmır.

Ustalar bu raya yavaşladıcı, vakuumlu, tormozlu və ya samoraz ray deyir. «Vakuum» burada işlək addır: içəridə vakuum yox, hidravlik tormoz işləyir. Rusca bu, «направляющие с доводчиком»dır.

Yavaşladıcılı ray 200 mm-dən 600 mm-ə qədər, hər 50 mm-dən bir uzunluqda var; yan montajlı raylar arasında ən geniş sıra budur. O, qulplu siyirmə üçündür: açmaq üçün siyirməni dartmaq lazımdır. Qulpsuz fasada bas-aç ray götürülür; kataloqda bu iki funksiya bir rayda birləşmir.

Bas-aç şarikli ray qulpsuz fasadlar üçündür. Siyirmənin önünə yüngülcə basırsınız, kilid açılır və içəridəki yay siyirməni bir qədər irəli itələyir; sonra onu əllə dartıb tam açırsınız. Bağlayanda siyirməni axıra qədər itələmək lazımdır ki, kilid yenidən tutsun.

Bu iş prinsipinə görə fasadla korpus arasında bir neçə millimetr boşluq saxlanmalıdır: basanda fasadın içəri getməyə yeri olmalıdır. Fasad korpusa sıx dayansa, mexanizm işləməyəcək. Boşluq bütün siyirmələrdə eyni olmalıdır, yoxsa fasadlar bir xətdə dayanmaz.

Bas-aç rayda yavaşladıcı yoxdur: siyirmə özü yavaşlamır, onu əllə axıra qədər basıb bağlayırsınız. Uzunluqları 300 mm-dən 500 mm-ə qədərdir. Qapaqlar üçün ayrıca bas-aç itələyicilər işlənir; onların növləri bas-aç mexanizmi yazısında verilib.

Gizli ray siyirmənin yanına yox, altına bağlanır. Siyirməni açanda yanlarda metal görünmür, yalnız siyirmənin öz yan divarları qalır. Anbarda iki cürü var: yavaşladıcılı gizli ray siyirməni sonda özü səssiz bağlayır, bas-aç gizli ray isə qulpsuz fasad üçündür və basmaqla açılır. Birincisi 250–550 mm, ikincisi 300–500 mm uzunluqlarda olur.

Gizli ray hazır siyirməyə sonradan qoyulan detal deyil. Siyirmə qutusu ona uyğun hazırlanmalıdır: dibin altında ray üçün yer qalmalı, qutunun eni və dibin oturuşu rayın sxeminə uyğun olmalıdır. Buna görə rayı lövhə kəsilməzdən əvvəl seçmək lazımdır. Ölçülər və yan montajlı rayla müqayisə gizli ray nədir yazısındadır.

Mətbəxdə qaşıq-çəngəl siyirməsi gündə dəfələrlə açılır, ona yavaşladıcılı ray qoymaq məntiqlidir: yan montajlı və ya, siyirmə qutusu ona görə hazırlanırsa, gizli. Qazan və tava üçün dərin siyirmələrə ensiz 35 mm-lik ray götürülmür; burada enli 45 mm-lik və ya yavaşladıcılı ray seçilir. Kataloqda yük həddi göstərilmədiyi üçün çox ağır siyirmə üçün rayı əldə yoxlamaq düzgündür.

Qulpsuz mətbəx və qonaq otağı mebelində bas-aç ray işlənir: yan montajlı və ya gizli. Qarderobun paltar siyirmələri yüngüldür, onlara 35 mm-lik sadə ray kifayət edir; rahatlıq istəyən yavaşladıcılı götürür. Ofis tumbasında kağız dolu siyirmə sonuna qədər açılmalıdır, ona tam açılan 45 mm-lik ray uyğundur. Büdcəli mebeldə isə hər yerdə sadə ray qoyulur.

Birinci ölçü uzunluqdur. Ray korpusun daxili dərinliyinə görə seçilir və siyirmənin dərinliyindən uzun ola bilməz; hesablama ray uzunluğunun seçimi yazısında addım-addım verilib. İkincisi növdür: qulp olacaqsa sadə və ya yavaşladıcılı, olmayacaqsa bas-aç; yan montaj, yoxsa gizli.

Rayı əlinizə götürüb açıb-bağlayın. Hərəkət bərabər və ilişmədən olmalı, profillər yana laxlamamalıdır. Metalın qalınlığına baxın: nazik profil yük altında əyilir. Yavaşladıcılı rayda mexanizmin siyirməni axıra qədər çəkdiyini yoxlayın. Qiymətin cütə, yoxsa bir ədədə aid olduğunu və şurupların dəstə daxil olub-olmadığını soruşun.

Anbarda yan montajlı raylar 200 mm-dən 600 mm-ə, gizli raylar 250 mm-dən 550 mm-ə qədər, hər 50 mm-dən bir var. Uzunluqları kataloqda hər məhsulun variantlarında görmək olar.

Bütün növlərə ümumi baxış üçün: mebel aksesuarları bələdçisi.